Ideologia, teoria, edukacja: Myśl Ericha Fromma jaki inspiracja dla pedagogiki współczesnej
About this ebook
Te trzy zagadnienia zostały analitycznie wyodrębnione, jednak w myśli Fromma są ze sobą ściśle powiązane; stanowią główne jej wątki, które przenikają całość jego pięćdziesięcioletniej pracy pisarskiej, prowadzonych badań i poszukiwań. W każdym z tych rozdziałów wskazuję na kwestie i rozwiązania istotne dla teorii i praktyki edukacji, wyrażam je w kategoriach, jak również osadzam w aktualnej wiedzy i prowadzonej dyskusji w polskiej pedagogice na temat podejmowanych zagadnień. Układ treści w każdym z tych rozdziałów jest podobny i obejmuje: prezentację problemu, odniesienie go do wybranych jego ujęć w pedagogice, następnie badanie zagadnienia na podstawie całości dorobku intelektualnego Fromma i z uwzględnieniem kontekstu jego formowania (marksizm, psychoanaliza, tradycja żydowska) za pomocą metod i technik właściwych hermeneutyce, a na koniec wskazanie na wynikające z prezentacji, analizy i odczytania konsekwencje dla pedagogiki.
Omówione w trzech rozdziałach części pierwszej zasadnicze zagadnienia myśli Fromma odnoszą się do dyskutowanej w naukach humanistycznych i społecznych znaczącej, jak sądzę, dla ich dziejów i rozwoju problematyki, z której korzysta teoria i praktyka edukacji, kształtując swoje pole wiedzy i działań. Stąd druga część publikacji przynosi badania w zakresie teorii ideologii i jej krytyki, mające na celu osadzenie dokonań intelektualnych Fromma i ich odczytania z jednej strony w kontekście historycznego kształtowania się pojęcia ideologii w europejskiej kulturze umysłowej oraz jego sposobów aplikacji na grunt pedagogiki, a z drugiej w kontekście modelu uprawiania krytyki społecznej, jaki inspiruje krytyczną teorię edukacji. Innymi słowy, w tej części książki podejmuję zadanie poziomej integracji wiedzy wytworzonej w teoriach naukowych, co ma na celu łączenie i konsolidację wyników moich badań nad myślą Fromma ze studiami prowadzonymi w pedagogice ogólnej i jej naukach pomocniczych. Wspólną płaszczyzną dwóch rozdziałów tej części jest więc kwestia, w jaki sposób teoretyczna wiedza pedagogiczna jest inspirowana i warunkowana elementami teoretycznej wiedzy nauk pomocniczych czy wobec nich komplementarna i w jaki sposób odczytania koncepcji Fromma wzbogacają teorię i praktykę edukacji, będąc jednocześnie transferem wiedzy z nauk pomocniczych pedagogiki do pedagogiki ogólnej i krytycznej teorii edukacji. Wnioski i ustalenia poprzedzające zakończenie syntetycznie omawiają i porządkują główne zagadnienia zaprezentowane we wszystkich rozdziałach.
Oczywiście problematyka poruszona w tej monografii, odczytanie dla pedagogiki i edukacji dorobku Fromma obejmuje również wiele innych ważnych zagadnień, w tym: teorię społecznych i historycznych uwarunkowań rozwoju człowieka, społeczeństwa oraz wiedzy, dialektyczną koncepcję zmiany społecznej oraz miejsca i roli w niej edukacji, teorię jednostkowej i społecznej alienacji, koncepcję emancypacji przez edukację, koncepcję autorytetu, koncepcję nauczyciela transformatywnego intelektualisty, nieświadomości społecznej oraz ukrytego programu edukacji, a także pedagogii azylu. Rozwinięte w książce idee filozofii Fromma stanowią, moim zdaniem, znaczny wkład do dyscypliny, poszerzający naszą wiedzę i rozumienie teorii i praktyki edukacji, a jednocześnie przyczyniają się do rewizji niektórych naszych poglądów oraz są alternatywne do interpretacji wskazanych tematów funkcjonujących w pedagogice krytycznej i szerzej – w pedagogice ogólnej. Myślę, że warto ten aspekt monografii tutaj podkreślić – prezentowana przez badacza wizja natury ludzkiej i człowieka koresponduje z przyjętym w pedagogice humanistycznej, do której inspiratorów jest zaliczany, pojęciem edukacji jako optymalnym wspieraniem jego rozwoju, rozumienia siebie, wykorzystywania potencjału intelektualnego i emocjonalnego, poczucia podmiotowości i sprawstwa. Takie odczytanie koncepcji Fromma ma licznych zwolenników, jednak uważam, że warto i należy wykroczyć poza to rozumienie i dokonać recepcji jego prac, odnosząc się zarówno do mających swoje podstawy w tradycji żydowskiej, jak i przedwojennej działalności badawczej w kręgu szkoły frankfurckiej oraz zapoczątkowanej wtedy rewizji Freudowskiej psychoanalizy składowych jego myśli, i w ten sposób przywrócić zapoznane źródło możliwej inspiracji dla pedagogiki krytycznej. Właśnie zgodnie z tym ustaleniem podjąłem się odczytania poruszanych przez Fromma zagadnień w perspektywie krytycznej teorii edukacji i orientacji emancypacyjnej.
Discover more
Ratings and reviews
About the author
Niniejsza monografia dowodzi, że inspirowana myślą Ericha Fromma teoria i praktyka edukacji może znaleźć w niej reprezentującą orientację emancypacyjną w krytycznej teorii edukacji spójną i wartościową wykładnię. Wskazuje także, że zaproponowany przez niego zbiór ustaleń i rozwiązań bez większych przeszkód może stanowić dla pedagogiki ogólnej, teorii wychowania, jak również oddziaływań służących formowaniu całokształtu zdolności życiowych człowieka rezerwuar jednostkowych zapożyczeń. Ponadto dowodzi, że formułowane w jego książkach sądy i stawiane tam tezy pozostają istotnym źródłem dla dalszego namysłu w pedagogice krytycznej, filozofii edukacji oraz podejmowanych badań w różnych obszarach nauk o wychowaniu.
Wskazany i potencjalny wkład Fromma do pedagogiki ujęty w tej książce, ustalony na podstawie kompleksowego opracowania jego myśli, daje się sprowadzić do listy kilku złożonych zagadnień rozwiniętych w poszczególnych rozdziałach, takich jak: koncepcja natury człowieka, jego rozwoju, podmiotowości, zdrowia oraz ideału wychowania; teoria społeczeństwa i jego wpływu na kształtowanie się osobowości oraz zdolności życiowych człowieka; dialektyczna koncepcja zmiany społecznej oraz miejsca i roli w niej edukacji; teoria jednostkowej i społecznej alienacji; koncepcja emancypacji przez edukację; teoria ruchu emancypacyjnego; koncepcja nauczyciela jako transformatywnego intelektualisty; teoria utopii społecznej; koncepcja doktryny pedagogicznej i ich powiązania w ideologii edukacyjnej radykalnego humanizmu; ogólna teoria ideologii; koncepcja ukrytego programu edukacji oraz kryteriów ich krytyki; teoria pedagogii azylu.
Należy zaznaczyć, że konsekwentna realizacja zadania badawczego wymagała nie tylko rekonstrukcji, analizy i odczytania koncepcji Fromma, jej kontekstu filozoficznego oraz wpływu środowisk intelektualnego i kulturowego, z jakich się wywodzi, ale w kilku przypadkach również określenia, referowania czy wskazania stanu aktualnej dyskusji w pedagogice oraz poszczególnych naukach humanistycznych i społecznych na temat zagadnień, do których nawiązuje w swoich interdyscyplinarnych z założenia pismach. Innymi słowy, zadanie wymagało dostosowania się do okoliczności warunkujących podjętą pracę przekładu, by możliwe było prawidłowe przedstawienie konsekwencji myśli Fromma dla pedagogiki oraz jej adaptacja na gruncie dyscypliny i zgodnie z obowiązującymi w niej stanem wiedzy i regułami metodologicznymi.
